پايان طرح تحقيقاتي «امنيت جامعهاي: معنا، مولفهها و نظريهها» توسط جناب آقاي دكتر قدير نصري از پژوهشگران گروه پژوهشي جامعه و امنيت
طرح پژوهشي «امنيت جامعهاي: معنا، مولفه ها و نظريه ها» بخشي از طرح ملي مطالعات امنيت اجتماعي است كه توسط جناب آقاي دكتر قدير نصري انجام و بهاتمام رسيده است و فروردين ماه سال 1391 به صورت كتابي تحت عنوان «درآمدي نظري بر امنيت جامعهاي (مفاهيم، مولفهها و نظريهها)» توسط پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي- گروه پژوهشي جامعه و امنيت به بازار نشر ارائه شد.
اين طرح مباني نظري طرح ملي مطالعات امنيت اجتماعي را تشكيل ميدهد و مطابق عنوان پژوهش، به تحليل و تخمين معناي مفهوم Societal Security و تشريح نظريههاي مطرح در اين زمينه ميپردازد. هدف اصلي و كليدي كار، تمهيدي است براي دوري جستن از تقليد مطلق از متون غربي و نيز اجتناب از تعصبورزي بومي. سنتر پيشنهادي براي نيل نسبي به هدف عبارت بوده است از: مورد انتقادي ادبيات غربي بههمراه امكان سنجي مدلي براي تخمين معنا و اجزاي امنيت اجتماعي در فراسوي غرب.
جناب آقاي دكتر نصري داراي دكتراي انديشه سياسي از دانشگاه تربيت مدرس است. ايشان سالهاست كه در مراكز مختلف از جمله مركز مطالعات جامعه و امنيت، پژوهشكده مطالعات راهبردي، مركز مطالعات استراتژيك و ... پيرامون موضوع «جامعهشناسي سياسي و ثبات راهبردي» درحال تحقيق و پژوهش هستند كه حاصل آن دهها مقاله و كتب تاليفي و ترجمه است. حيطه تدريس دانشگاهي ايشان روش پژوهش در علوم انساني است. درحال حاضر ايشان استاديار علوم سياسي در دانشگاه خوارزمي است.
گشتو گذاري بر طرح تحقيقاتي «امنيت جامعهاي: معنا، مولفه ها و نظريه ها» [1]
به نظر ميرسد پس از اينكه «امنيت فردي» (Individual Security) مورد شناسايي (Recognition) قرار گرفت، افراد براي تحقق و تحكيم امنيت و جايگاه خود ناگزير از عضويت در اجتماعات يا گروههاي مختلف اجتماعي هستند. اين سطح از امنيت تحت عنوان امنيت جامعهاي (Societal Security) مورد توجه و بحث قرار ميگيرد.
امنيت جامعهاي، نوع و سطحي از احساس اطمينان خاطر است كه جامعه (Society) و گروه در آن موضوع اساسي هستند. بعضي محققان اين نوع از امنيت را به امنيت «اجتماعي شده» يا به «امنيت ساخته و پرداخته جامعه» معنا كردهاند. [تاجيك و افتخاري، 1379]. از ديد اين محققان پس از تدارك سطح فردي امنيت و يا پس از پرداختن به وجه ملي امنيت، ضرورت دارد به امنيت و اطمينان خاطري بذل توجه شود كه محصول جامعه است و در جامعه شكل ميگيرد. اين در حالي است كه بعضي محققان ديگر، از امنيت جامعگي و هويت محور (بوزان، 1993) سخن گفتهاند. نبايد فراموش كرد كه امنيت جامعهاي، در زمينه ها و محيط هاي مختلف، مصاديق و تفاسير متفاوتي يافته است. عموماً اين قسم از امنيت هنگامي طرح ميشود كه جامعه به طور معقولي معضل بقاء (Survival) نداشته باشد و درصدد حفظ و ابراز قويتر خود برآيد. بر اين اساس، امنيت جامعهاي ابتدا در جوامعي طرح شد كه به سطح قابل قبولي از بقاء و حيات رسيده بودند. اما معنايي كه براي امنيت جامعهاي در جوامع غربي مراد شده، با معناي آن در جوامع ديگر- كه سطح رفاه و دغدغه هاي اجتماعي متفاوتي دارند- تطابق كامل ندارد. در كشورهايي مانند ايران كه حدي از رفاه و آرامش تامين شده است موجي از دغدغههاي گوناگون، جامعه را درنورديده است. دسترسي آسان و سريع به رسانه هاي خبري، محوريت رقابت در همكاريها، بافت متنوع جمعيتي، نابرابري در فرصتهاي اقتصادي و اجتماعي و كليشهبندي رفتارها و تلقيها سبب شدهاند جامعه ايراني علاوهبر دغدغههاي پيشين، نگرانيهاي نوپديدي هم داشته باشد.
بنابراين محيطهاي مخاطره پذيري جمعيت ايراني به مراتب متنوعتر و عميقتر است. در شرايطي كه سكوت (Silence)، مخفيكاري (Secrecy) و سركوب (Suppression)، پرهزينه و ناممكن ميشود و هزينههاي رشد فردي و تكامل جمعي، افزايش چشمگيري مييابد، طرح مساله امنيت جامعهاي و يافتن فرمول شناخت، تحليل و ارتقاي آن به امري اجتنابناپذير تبديل ميشود. امنيت جامعهاي در هر جامعهاي مساله نيست. در بسياري موارد، نياز به بقاء و امنيت فيزيولوژيك، خواسته ها و دغدغههاي جامعهاي را تحتالشعاع قرار ميدهد. به نسبتي كه افراد از دغدغه وجودي رها ميشوند و به سياست زندگي ميانديشند، جامعهاي زيبا و رهاييبخش ميخواهند و ميكوشند خود (self) را با هزينهاي كمتر و به شيوهاي بهتر ابراز نمايند.
براين اساس، كشمكشهاي برخاسته از تعصبهاي قبيلگي و عشيرهاي، موضوع امنيت جامعهاي نيست . امنيت جامعهاي، دلمشغولي مخاطراتي است كه عمداً يا طبعاً، هستي و يا بالندگي يك گروه را هدف قرار ميدهد.
در پژوهش حاضر آنچه در پي فهم و تفسير آن هستيم مفهوم Societal Security است كه در زيان فارسي به معادلهاي گوناگوني (مانند امنيت اجتماعي، امنيت جامعگي، امنيت جامعوي، امنيت جامعهگاني، امنيت جامعهاي و امنيت جامعه) ترجمه شده است. فارغ از صحت و سقم اين معادلها، مفهوم مذكور بدين پرسش ميپردازد كه امنيت جامعهاي در مقابل چه چيزي (Security from what?)، چگونه (Security by what means?) در معرض خطر قرار ميگيرد و مهمتر از آن دو اينكه در امنيت جامعهاي، مرجع (Object referent)، موضوع و محور امنيت كدام است.
مشروح گزارش پژوهشي جناب آقاي دكتر نصري تحت عنوان كتابي با نام «درآمدي نظري بر امنيت جامعهاي (مفاهيم، مولفهها و نظريهها)» در قالب 8 فصل توسط گروه پژوهشي جامعه و امنيت پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي به زيور طبع آراسته و در فروردين ماه 1391 به بازار نشر ارائه شد.
فهرست مطالب:
پيشگفتار (محمدعلي مينايي)
مقدمه
فصل اول: چارچوب مفهومي و روشي
فصل دوم: تاريخچه امنيت جامعهاي در غرب و جهان سوم
فصل سوم: مرزهاي مفهومي امنيت جامعهاي
فصل چهارم: طرح دولتي امنيت و طرد نوع جامعهاي آن
فصل پنجم: نظريههاي امنيت جامعهاي
فصل ششم: سهم مكتب كپنهاگ در ابداع مفهوم «امنيت جامعهاي»
فصل هفتم: امنيت جامعهاي و مديريت امنيت ملي
فصل هشتم: مولفههاي امنيت جامعهاي در جوامع غير غربي؛ با نگاهي به ايران
اين طرح فارغ از دغدغههاي سياسي و روزمره، نگاهي آكادميك به مقوله امنيت جامعه دارد.
1- برگرفته از گزارش پژوهشي جناب آقاي دكتر نصري